Υπάρχουν βιβλία που τα θυμάσαι για την πλοκή, άλλα για έναν χαρακτήρα, μια φράση, μια εικόνα που γεννήθηκε μες στο κεφάλι σου. Υπάρχουν όμως και βιβλία που αφήνουν πίσω τους κάτι πιο δύσκολο να περιγραφεί, την αίσθηση πως χάρη σε αυτά ο κόσμος έγινε για λίγο μεγαλύτερος.
Αυτή είναι μία από τις πιο σπουδίες ηδονές της λογοτεχνίας. Κάθε μυθιστόρημα, κάθε συλλογή διηγημάτων, κάθε ποίημα ανοίγει έναν χώρο στον οποίο μπορούμε να κατοικήσουμε για λίγο. Γνωρίζουμε ανθρώπους που γεννήθηκαν σε άλλες εποχές και χώρες, περπατάμε σε πόλεις όπου ίσως δεν θα βρεθούμε ποτέ, μπαίνουμε σε σπίτια ξένα και ταυτόχρονα παράξενα οικεία, ακολουθούμε ζωές πολύ διαφορετικές από τη δική μας και ανακαλύπτουμε μέσα τους συναισθήματα που αναγνωρίζουμε. Ενεργοποιείται η ταύτιση εκεί που δεν το περιμένεις.
Η ανάγνωση απαιτεί μια ιδιότυπη μορφή παρουσίας. Καθώς διαβάζουμε, ο ρυθμός της ημέρας αλλάζει. Η προσοχή συγκεντρώνεται στις λέξεις, στις σιωπές ανάμεσά τους, σε όσα ο συγγραφέας αφήνει να εννοηθούν. Η φαντασία συμπληρώνει τα πρόσωπα, τους χώρους, τις φωνές. Δύο άνθρωποι μπορούν να διαβάσουν το ίδιο βιβλίο και να έχουν μέσα τους δύο διαφορετικές εκδοχές του. Όταν βουτάμε σε ένα μυθιστόρημα, αποκτάμε πρόσβαση στην εσωτερική ζωή των άλλων, για λίγες σελίδες η συνείδησή μας φιλοξενεί μια άλλη συνείδηση.
Τα βιβλία προσφέρουν λέξεις για όσα ήδη ζουν μέσα μας. Κάθε συναίσθημα που παρέμενε ασαφές αποκτά όνομα. Μια εμπειρία που έμοιαζε απολύτως προσωπική εμφανίζεται ξαφνικά στη ζωή ενός μυθιστορηματικού ήρωα. Κάποιος, σε έναν άλλο τόπο και χρόνο, ένιωσε κάτι παρόμοιο και κατάφερε να το γράψει.
Ακόμη και η επιλογή του επόμενου βιβλίου έχει τη χαρά της. Το εξώφυλλο, ο τίτλος, οι πρώτες γραμμές, η πρόταση ενός φίλου ή του βιβλιοπώλη. Έπειτα έρχεται η στιγμή που το βιβλίο γίνεται δικό μας, αποκτά τσακισμένες γωνίες, σημειώσεις, ένα εισιτήριο ξεχασμένο ανάμεσα στις σελίδες, συνδέεται με το μέρος όπου το διαβάσαμε και την περίοδο της ζωής μας κατά την οποία μας συνόδευσε.
Όταν τελειώνουμε ένα καλό λογοτεχνικό βιβλίο, κάτι από αυτό συνεχίζει μαζί μας, ένας ήρωας τριγυρίζει στη μνήμη μας χρόνια μετά, μια σκηνή φωτίζει διαφορετικά μια δική μας ανάμνηση. Μια φράση εγκαθίσταται στη γλώσσα μας. Τα βιβλία ενσωματώνονται αθόρυβα στην προσωπική μας ιστορία και με τον καιρό γίνονται μέρος του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.
Η ηδονή της ανάγνωσης γεννιέται ακριβώς εκεί, στη συνάντηση ανάμεσα στις λέξεις ενός άλλου ανθρώπου και στη δική μας ζωή. Κάθε βιβλίο μάς παραδίδει έναν κόσμο. Εμείς του προσφέρουμε την προσοχή, τη μνήμη και τη φαντασία μας και μέσα από αυτή τη συνάντηση δημιουργείται κάτι που ανήκει αποκλειστικά σε μας και στον κόσμο μας.
