Παιχνιδότοπος

Οι συγγραφείς πρέπει να είναι ατρόμητοι. Αν κάτι θα κρατήσω από το Playground του Richard Powers είναι αυτό. Οι συγγραφείς πρέπει να αφήνονται στις εμμονές, στην απεραντοσύνη του μυαλού τους, σε όλες τις μικρές και τις μεγάλες λεπτομέρειες που τους αφορούν στη δεδομένη στιγμή, για να μπορέσουν να γράψουν αληθινά, σημαντικά βιβλία που μιλάνε στην καρδιά του αναγνώστη και τον αφήνουν με την επίγευση της κάθαρσης.
Κάθε μυθιστόρημα είναι νέα περιπέτεια, αλλά αυτή που έστησε ο Powers στην παιδική χαρά του σύμπαντος, είναι γεμάτη μαγικά πλάσματα του βυθού, και tech-bros, κοινωνική ανισότητα και ακατάσχετο πλούτο, τεχνολογία και φύση, επιχειρήσεις και ποίηση, γεμάτη αντιφάσεις, και ανθρώπους που βάζουν το εξαιρετικό μυαλό τους στην υπηρεσία αυτού που είναι ο πυρήνας τους και μια ατόλη που αργοπεθαίνει γιατί την στραγγίξαν κάποτε για βιομηχανικούς σκοπούς. Και στον θεό της.
Στην Μακατέα λοιπόν— μια (πραγματική) ατόλη στο Αρχιπέλαγο Τουαμούτου που την άφησε εντελώς πληγωμένη το Phosphate Boom, όταν αποχώρησαν οι γαλλικές εταιρείες εξόρυξης φωσφόρου το 1966—, οι κάτοικοι μαθαίνουν πως μια αμερικάνικη εταιρία τεχνολογίας θέλει πάλι να χρησιμοποιήσει το νησί τους, αυτή τη φορά για να λειτουργήσει ως πεδίο πειραμάτων για τη δημιουργία πλωτών πόλεων στη θέση των ατόλων που αργοπεθαίνουν. Το νησί που έχει μείνει με 80 κατοίκους (από τους περίπου 3000 της εποχής του φωσφόρου) πρέπει να αποφασίσει μόνο αν θα μείνει στην ησυχία και τη φτώχια του, χωρίς νοσοκομείο, χωρίς συγκοινωνίες κ.ο.κ. ή θα υποκύψει στο αμερικάνικο χρήμα ακρωτηριάζοντας για ακόμα μια φορά τον εαυτό του.
Οι τέσσερις πρωταγωνιστές είναι όλοι εντυπωσιακοί ήρωες. Το πανέξυπνο πλουσιόπαιδο που λατρεύει την τεχνολογία και στήνει ένα από τα πρώτα παιχνίδια-social media, το Playground, μα τώρα «χρειάστηκε να του φάει μια αρρώστια το μυαλό του για να μπορέσει να θυμηθεί». Ο κολλητός του φτωχός και αφροαμερικανός Ράφι που την δική του ιδιοφυία θα την αφιερώσει στα βιβλία και την ποίηση. Η γυναίκα που θα τους ενώσει και θα τους χωρίσει, η γλύπτρια των ταπεινών υλικών, Ίνα Αρουίτα. Και μια Καναδή δύτρια- ωκεανογράφος-λατρεία, που θα μας χαρίσει στα δικά της κεφάλαια τις πιο φαντασμαγορικές περιγραφές της ωκεάνιας ζωής.
Στον πυρήνα του βιβλίου η πανανθρώπινη διαμάχη ανάμεσα στην φιλοσοφία και την τεχνολογία, τις ανθρωπιστικές αρχές και τις αρχές των επιχειρήσεων, η ταξική ανισότητα, η αγάπη για τη γνώση ως αυταξία, η λατρεία του ανθρώπινου μυαλού και της φύσης, ισόποσα, ειδικά όταν το ένα γίνεται αναπόσπαστο στοιχείο του άλλου. Και το μεγάλο ηθικό δίλημμα της εποχής μας, είναι ανθρώπινη η τεχνητή νοημοσύνη ή μήπως είναι θεϊκή; Πίσω από όλα αυτά κρύβεται επιμελώς, η ζωή και ο θάνατος, το νόημα της ζωής και το αίτημα για αθανασία ή και αναγέννηση. Και η πάντα χαλαρή επαφή μας με την πραγματικότητα, αν εξαιρέσεις την πραγματικότητα στο κεφάλι του καθενός μας.
Ο αφηγηματικός τρόπος τους Πάουερς, αποσπασματικός, με πολλαπλούς αφηγητές και συνεχή κίνηση στον τόπο και τον χρόνο, μας βάζει μέσα από δεκάδες ατραπούς στο κάθε θέμα, δεν αφήνει καμία ευκολία στον αναγνώστη, τον ζορίζει συνεχώς, κανένας δεν είναι καλός και κανένας δεν είναι κακός, μία και μοναδική αλήθεια δεν υπάρχει, θεός δεν υπάρχει αλλά αν υπάρχει πρέπει να φτάσουμε σε αυτή μετά από σκληρή προσπάθεια, σε συνεχή εγρήγορση. Για να αφεθούμε σε έναν πλαστικό θεό που θα μας αναστήσει και θα μας στείλει στην αιωνιότητα.
Θα σας πω πως ο Παιχνιδότοπος είναι μακράν το αγαπημένο μου βιβλίο του Πάουερς—ναι και από τον Ποταμό της μνήμης—, όταν έκλεισε ένιωσα μέσα μου πως δεν είμαι μόνη στον κόσμο. Κι αυτό δεν λίγο πράγμα. Το τέλος του με οδήγησε στην αρχή, σε έναν θεό που έφτιαξε τον εαυτό του κι έπειτα κλείστηκε στο αυγό του. Αυτός είναι ο σκοπός της λογοτεχνίας, να θέσει τα ερωτήματα, να δημιουργήσει πιθανότητες και απιθανότητες, να σε ωθήσει να σκάψεις στα έγκατα του μυαλού σου για την απάντηση, κι επειδή απάντηση δεν υπάρχει να σε βάλει να ζήσεις σε αυτό το αστραφτερό νέο σύμπαν, για λίγο εκεί, για πολύ εκεί, για πάντα εκεί. Κάθε καλό βιβλίο σε αλλάζει για πάντα.