Μια πρωτοποριακή θεωρία για τη σχέση µεταξύ αυτισµού και εφευρετικότητας
Στο παρόν βιβλίο, ο ψυχολόγος του Πανεπιστημίου του Καίμπριτζ Simon Baron-Cohen απαντά σε δύο φαινομενικά διαφορετικά ερωτήματα: Γιατί οι άνθρωποι είναι τόσο εφευρετικοί; Και γιατί υπάρχει ο αυτισμός; Το πρώτο ερώτημα αφορά σχεδόν κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα: Οι επιχειρηματίες θέλουν να μάθουν πώς να καινοτομούν. Οι γνωστικοί ψυχολόγοι θέλουν να κατανοήσουν τη φύση της δημιουργικότητας. Οι εξελικτικοί επιστήμονες και οι συγκριτικοί ψυχολόγοι θέλουν να καταλάβουν γιατί είμαστε ικανοί για τέτοια πολιτισμική πολυπλοκότητα και ποικιλομορφία, ενώ τα άλλα ζώα, στην καλύτερη περίπτωση, έχουν μάθει να χρησιμοποιούν την πέτρα ως απλό εργαλείο. Ταυτόχρονα, η μελέτη του αυτισμού έχει καταστεί πρωταρχικό μέλημα μεταξύ αλληλεπικαλυπτόμενων ομάδων, από εκπαιδευτικούς έως επιστήμονες, επιχειρηματίες και γονείς.
Ο Baron-Cohen υποστηρίζει ότι τα δύο αυτά ερωτήματα είναι στην πραγματικότητα το ίδιο: η κατανόηση του αυτισμού —συγκεκριμένα, της εμμονής σε πρότυπα, ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της εν λόγω νευροαναπτυξιακής διαταραχής. Αυτό είναι το κλειδί για την κατανόηση τόσο της καταγωγής μας όσο και της άνθησης της ανθρώπινης δημιουργικότητας.
Με μια οπτική που εκτείνεται από τα πρώτα βήματα των προγόνων μας στην αφρικανική σαβάνα έως τους διαδρόμους των εταιρειών υψηλής τεχνολογίας, ο Baron-Cohen δείχνει πώς αυτό που ονομάζει «συστηματοποίηση» αποτελεί τη βάση για τα πάντα, από την εφεύρεση του πρώτου μουσικού οργάνου έως τα καινοτόμα επιτεύγματα των Τόμας Έντισον και Νίκολα Τέσλα. Όπως λέει, τα άτομα με αυτισμό έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην ανθρώπινη πρόοδο επί τουλάχιστον 70.000 χρόνια, από τα πρώτα εργαλεία μέχρι την ψηφιακή επανάσταση. Και μας καλεί να υποστηρίξουμε και να τιμήσουμε τα άτομα αυτά, τόσο για τις ειδικές ανάγκες τους όσο και για τους θριάμβους τους.
Το βιβλίο δεν παρουσιάζει απλώς μια νέα θεωρία για τον ανθρώπινο πολιτισμό, αλλά διατυπώνει επιτακτικά την έκκληση να σκεφτούμε εκ νέου πώς η κοινωνία μας αντιμετωπίζει όσους σκέφτονται διαφορετικά.
Είπαν για το βιβλίο
• «Σε μια εποχή αυξανόμενης εξειδίκευσης, το παρόν βιβλίο προσφέρει μια ανάσα δροσιάς. Ο συγγραφέας του είναι σπάνιος τύπος, ικανός να διακρίνει κρυφές συνδέσεις μεταξύ φαινομενικά άσχετων διαταραχών σε όλο το φάσμα της ανθρώπινης φύσης. Αποφεύγει τον απλοϊκό αναγωγισμό καθώς και τη συναισθηματική ψυχολογία. Το αποτέλεσμα είναι ένα βιβλίο που προορίζεται να γίνει κλασικό. Ο Simon Baron-Cohen δεν διστάζει να κάνει εικασίες για αμφιλεγόμενα θέματα, όπως ο αυτισμός, που ενδιαφέρουν τους πάντες αλλά ουδείς τα κατανοεί. Και παρότι συνήθως έχει δίκιο, είναι αναπόφευκτο να ενοχλήσει μερικούς ειδήμονες».
—V.S. Ramachandran, καθηγητής νευροεπιστήμης, Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας
• «Ο Simon Baron-Cohen έχει γράψει ένα συναρπαστικό βιβλίο. Αντιμετωπίζει ένα από τα βαθύτερα αινίγματα της γνωσιακής επιστήμης θέτοντας το απλό ερώτημα: Τι κάνει τον Homo sapiens τόσο ευρηματικό; Συνδυάζοντας την επιστήμη του εγκεφάλου, την εξελικτική βιολογία και τη μελέτη του αυτισμού, μας παρουσιάζει μια μοναδική θεωρία για την ανθρώπινη νόηση. Είναι σίγουρα ένα από τα πιο δυνατά και διαφωτιστικά βιβλία για τον ανθρώπινο νου που έχουν γραφτεί την τρέχουσα δεκαετία».
—Andrew Meltzoff, καθηγητής ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον
• «Πάντα μερικά χρόνια μπροστά από τους άλλους, πάντα πιο τολμηρός σε σκέψη και δράση, ο Baron-Cohen αποκωδικοποιεί ένα μυστικό της ανθρώπινης δημιουργικότητας που πηγάζει από τη διαφορετικότητα. Εκεί όπου οι άλλοι έβλεπαν την αναπηρία, εκείνος βλέπει την ιδιαιτερότητα. Όπως και η Φύση, η ομορφιά του ανθρώπινου νου πηγάζει από την ποικιλότητά του».
—Ami Klin, διευθυντής στο Τμήμα Αυτισμού και Συναφών Αναπτυξιακών Αναπηριών, Πανεπιστήμιο Emory
• «Είναι σπάνιο να συναντάς μια εκπληκτική νέα ιδέα που εξηγεί σημαντικά φαινόμενα, αλλά η ερευνητική δουλειά του Baron-Cohen σχετικά με την αναζήτηση προτύπων στις ανθρώπινες υποθέσεις είναι μία από αυτές. Το βιβλίο ρίχνει φως σε ένα από τα πιο διακριτά χαρακτηριστικά της ανθρωπότητας, υμνεί την ανθρώπινη νευροποικιλότητα και, σε αντίθεση με το θέμα του, είναι πλούσιο σε ενσυναίσθηση και ψυχολογική ενόραση».
—Steven Pinker, καθηγητής ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Harvard
• «…Bιβλίο με μεγάλες ιδέες, που σίγουρα θα προκαλέσει έντονες συζητήσεις και αντιπαραθέσεις, τροφοδοτούμενες τόσο από τη ζωντανή πρόζα του Baron-Cohen όσο και από τις προκλητικές ιστορίες του».
—Daniel J. Povinelli, καθηγητής βιολογίας, Πανεπιστήμιο της Λουιζιάνα
• «Με βάση την εκτενή έρευνά του, ο Simon Baron-Cohen υποστηρίζει ότι οι περισσότεροι από εμάς έχουμε τον δικό μας τρόπο να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο γύρω μας —υπάρχουν εκείνοι που εστιάζουν το ενδιαφέρον τους στους ανθρώπους και εκείνοι που το εστιάζουν στα πράγματα. Και παραθέτει πειστικά επιχειρήματα ότι ο δεύτερος τύπος νου —εκείνος που αναζητά πρότυπα— βρίσκεται στη ρίζα του σύγχρονου ανθρώπινου πολιτισμού».
—Frans de Waal, καθηγητής συμπεριφοράς των πρωτευόντων, Πανεπιστήμιο Emory
• «Ο Baron-Cohen, μια διεθνώς αναγνωρισμένη αυθεντία στον τομέα του εγκεφάλου, έχει γράψει το συναρπαστικό αυτό βιβλίο που φωτίζει το “φάσμα” των τρόπων σκέψης μας. […] Αφού το διαβάσετε, θα κατανοήσετε καλύτερα τις προσωπικότητες των φίλων και των συναδέλφων σας!».
—Martin Rees, Βασιλικός Αστρονόμος του Ηνωμένου Βασιλείου
• «…Μια συναρπαστική περιγραφή των μηχανισμών οι οποίοι διέπουν τις συναφείς ικανότητες των αυτιστικών και των καινοτομικών ατόμων».
—Brian Josephson, Βραβείο Νόμπελ Φυσικής
• «Ο Simon Baron-Cohen είναι ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές και συγγραφείς της εποχής μας στον τομέα του αυτισμού. Σε αυτό το εμβριθές βιβλίο του εξηγεί ότι ο ισχυρά συστηματικός τρόπος σκέψης των αυτιστικών ατόμων είναι ένα από τα βασικά στοιχεία της ικανότητας για εφευρετικότητα. Διερευνά πώς ο εμμονικός πειραματισμός με πρότυπα και αλληλουχίες —στη μουσική, στις εικαστικές τέχνες, στα μαθηματικά, στη μηχανοτεχνία, στη μαγειρική, στους σχηματισμούς των ωκεάνιων κυμάτων— οδήγησε σε νέες εφευρέσεις και ανακαλύψεις. Έχει επανακαθορίσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον αυτισμό και τον θεωρεί μια σπάνια δυνητικότητα που πρέπει να εκτιμάται και να τιμάται. Η τολμηρή νέα του ιδέα, ότι τα γονίδια για τον αυτισμό οδήγησαν στην εξέλιξη της ανθρώπινης εφευρετικότητας, τοποθετεί αυτή τη νευροαναπτυξιακή διαταραχή στο επίκεντρο της ιστορίας της ανθρωπότητας. Αν έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί οι ιδιοφυΐες περνούν τόσο πολύ χρόνο μόνες τους, το διαφωτιστικό αυτό βιβλίο σάς δίνει μια απάντηση».
—Jools Holland, μουσικός
• «Ο Simon Baron-Cohen δικαίως ζητά περισσότερη υποστήριξη για όλους εκείνους που χαρακτηρίζει “νευροδιαφορετικούς”. Το βασικό του επιχείρημα, ωστόσο, είναι ότι τα αυτιστικά άτομα έχουν αποτελέσει “κινητήρια δύναμη στην εξέλιξη της επιστήμης, της τεχνολογίας και της τέχνης” και ότι, αν θέλουμε να προοδεύσουμε ως είδος, πρέπει να καταβάλουμε περισσότερες προσπάθειες για να ενθαρρύνουμε τον μοναδικό τρόπο σκέψης τους και να επωφεληθούμε από αυτόν. […] Φθάνοντας στο τέλος αυτού του προσεκτικά δομημένου και βαθυστόχαστου βιβλίου, είναι δύσκολο να διαφωνήσει κανείς με τον συγγραφέα».
—The Spectator
- Μετάφραση, Επιμέλεια κειμένου: Αλέκος Μάμαλης
