Κοιτώντας γυναίκες, κοιτώντας τον πόλεμο

Βραβείο Orwell για Πολιτικό Δοκίμιο 2025
IPA Prix Voltaire Special Award 2024
Στη βραχεία λίστα του Moore Prize for Human Rights Writing 2025
«Έχω φωτογραφίσει τρύπες από βλήματα σε τοίχους βιβλιοθηκών και ερείπια σχολείων και πολιτιστικών κέντρων· έχω καταγράψει τις μαρτυρίες επιζώντων και αυτοπτών μαρτύρων των φρικαλεοτήτων. Το έκανα για να αποκαλύψω την αλήθεια, για να διασφαλίσω την επιβίωση της μνήμης και για να δώσω μια ευκαιρία στη δικαιοσύνη και σε μια διαρκή ειρήνη». (Victoria Amelina)
 
Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Βικτώρια Αμελίνα ήταν αφοσιωμένη στη συγγραφή ενός μυθιστορήματος, συμμετείχε ενεργά στη λογοτεχνική σκηνή της χώρας και μεγάλωνε τον γιο της. Και τότε μεταμορφώθηκε σε κάτι άλλο· σε ερευνήτρια εγκλημάτων πόλεμου και χρονικογράφο εξαιρετικών γυναικών που, όπως και η ίδια, προσχώρησαν στην αντίσταση.
Ανάμεσα σε αυτές τις ηρωίδες είναι η Εβχενία, διακεκριμένη δικηγόρος που έγινε στρατιωτίνα· η Ολεξάντρα, η οποία κατέγραψε δεκάδες χιλιάδες εγκλήματα πολέμου και τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 2022· και η Γιούλια, μια βιβλιοθηκάριος που βοήθησε στην αποκάλυψη της απαγωγής και της δολοφονίας ενός συγγραφέα παιδικών βιβλίων.
Το βράδυ της 27ης Ιουνίου 2023, η Αμελίνα και τρεις ξένοι συγγραφείς έκαναν στάση για δείπνο στη ρημαγμένη από τον πόλεμο περιοχή του Ντονέτσκ. Όταν ένας ρωσικός πύραυλος Κρουζ έπληξε το εστιατόριο, η Αμελίνα τραυματίστηκε σοβαρά αφήνοντας την τελευταία της πνοή την 1η Ιουλίου. Ήταν τριάντα επτά ετών. Μας κληροδότησε μια συγκλονιστική καταγραφή του αφανισμού που έφερε ο πόλεμος και του τιμήματος της αντίστασης.
Η Βικτώρια Αμελίνα ήταν βραβευμένη Ουκρανή μυθιστοριογράφος, δοκιμιογράφος, ποιήτρια και ακτιβίστρια υπέρμαχος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Tα πεζά, τα άρθρα και τα ποιήματά της έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Το 2019 και το 2020 έζησε και ταξίδεψε εκτενώς στις Ηνωμένες Πολιτείες. Έγραφε τόσο στα ουκρανικά όσο και στα αγγλικά, και άρθρα της έχουν δημοσιευθεί στα έντυπα The Irish Times, Dublin Review of Books και Eurozine.Όταν της απονεμήθηκε μια ετήσια υποτροφία του Πανεπιστημίου Κολούμπια για το Παρίσι, η Βικτόρια βρέθηκε σε δίλημμα σχετικά με τη μετάβασή της εκεί, καθώς ένιωθε διχασμένη στην ιδέα να εγκαταλείψει την Ουκρανία. Τελικά αποδέχτηκε την υποτροφία, καθώς θα της επέτρεπε να ολοκληρώσει το πιο πρόσφατο βιβλίο της –ένα έργο μη μυθοπλαστικού χαρακτήρα που η ίδια περιέγραφε ως «ημερολόγιο περίπου δώδεκα γυναικών, συμπεριλαμβανομένης και της ίδιας, που αναζητούν τη δικαιοσύνη». Σχεδίαζε να μετακομίσει μαζί με τον 12χρονο γιο της. Όμως, τα σχέδιά της δεν έμελλε να πραγματοποιηθούν. Το βιβλίο-ντοκουμέντο Κοιτώντας γυναίκες, κοιτώντας τον πόλεμο. Σημειώσεις από τα μέτωπα της Ουκρανίας (Looking at women, looking at war. A War and Justice Diary) τιμήθηκε με το βραβείο Orwell για πολιτικό δοκίμιο το 2025 και το IPA Prix Voltaire Special Award το 2024 ενώ μεταφράζεται σε δεκατέσσερις γλώσσες.
 
«Αμείλικτο και αδύνατο να το ξεχάσεις… η μορφή και η έντασή του υπαγορεύονται από τον πόλεμο και από τη φωτεινή ζωή της συγγραφέως του, που τόσο απότομα κόπηκε μέσα στη νύχτα». –The Telegraph
«Η απουσία της Αμελίνα είναι αισθητή σε κάθε σελίδα… Σε αναγκάζει να επιβραδύνεις. Μεταδίδει μια ισχυρή αίσθηση χάους. Επιβάλλει την προσοχή, με έναν τρόπο που οι τηλεοπτικές ειδήσεις αδυνατούν να πετύχουν. Πώς να διαχειριστεί κανείς τέτοια πράγματα;» –The Guardian
«Οξύ, ξεκάθαρο και χωρίς ευφημισμούς… Η ανάγνωση αυτού του βιβλίου δεν είναι μόνο λογοτεχνική εμπειρία αλλά πράξη περιφρόνησης και αντίστασης. Η Αμελίνα σκοτώθηκε αναζητώντας την αλήθεια. Ήθελε ο κόσμος να κοιτάξει». –Irish Independent
«Μια αβίαστα καθηλωτική φωνή, προσωπική και ταυτόχρονα οικουμενική». –Financial Times
«Μέσα από έρευνες, συνεντεύξεις και περιγραφές, το βιβλίο της Βικτώρια Αμελίνα προσφέρει ένα ζωντανό και σπαρακτικό πανόραμα του πολέμου στην Ουκρανία. Το ταλέντο και το θάρρος αυτής της νέας ποιήτριας και μυθιστοριογράφου μεταμορφώνουν το ημιτελές ημερολόγιο σε ένα ζωτικό ντοκουμέντο για τη σύγχρονη ιστορία». –Pascal Bruckner
«Σπάνιο, δυνατό και συγκινητικό, ένα έργο αρχών και θάρρους από μια πραγματικά λαμπρή και εμπνευσμένη συγγραφέα». –Philippe Sands, Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, University College London
«Αυτό που με εντυπωσίασε ήταν η πασιφανής ικανότητα [της Αμελίνα] να κοιτάζει χωρίς δισταγμό την άβυσσο και να μην βουλιάζει στην απελπισία, ίσως επειδή διέθετε θαυμάσια αίσθηση του χιούμορ». –Christopher Merrill

• Πρόλογος: Margaret, 1939- Atwood
• Επιμέλεια κειμένου: Ανδρέας Σαμαράς